Version en français


Molenbeek [Brussel], 10-03-2010  Last update: 15-03-2010
Lieven SOETE
contact :: lieven.soete[at]bruxel.org   |  website :: www.bruxel.org

.|.  De discussie is geopend
300 woningen bouwen aan de Ninoofse Poort...
Een goed idee ?



Op 22 februari 2010 brengt www.brusselnieuws.be volgend bericht
– overgenomen van
www.rtbf.be/info/regions/bruxelles
« 45.000 m2 woningen aan de Ninoofse Poort
Sint-Jans-Molenbeek - Het kantoorproject voor de Ninoofse Poort wordt opgeborgen. De gemeente Molenbeek bestudeert de mogelijkheid om er 45.000 vierkante meter woningen te realiseren in twee woontorens die tot 30 verdiepingen tellen.

Aan de Ninoofse Poort staat nu al enkele jaren een metalen muur van enkele meters hoog. Achter die omheining: de fundamenten van wat ooit een kantoorproject van ruim 60.000 vierkante meter moest worden. De bouwput van weleer is ondertussen een spontaan stadsmoeras geworden.

De gemeente Molenbeek bestudeert nu de mogelijkheid om 45.000 vierkante meter woningen te bouwen op de site tussen het kanaal en de Kleine Ring. Twee torens van 17 en 30 verdiepingen zouden er plaats moeten bieden aan 300 appartementen, meldt de RTBF. Er is sprake van woningen van 80, 120 en 150 vierkante meter.

Promotor Besix diende in het verleden al verschillende bouwaanvragen in voor kantoorprojecten, maar stopte de werken toen de huurder in spe afsprong. De gemeente kon de promotor nu overtuigen om van het kantooridee af te stappen.
(...)
Op het gelijkvloers komen geen appartementen, maar wel 2.000 vierkante meter winkelruimte. Het wooncomplex zou ook 4.000 vierkante meter parkeerruimte krijgen.

De Brusselse Raad voor het Leefmilieu (Bral) is zeer tevreden met het initiatief. De vereniging ijverde de voorbije jaren al voor een wijziging van het project ten voordelen van huisvesting. Bral vraagt de gemeente ook om te ijveren voor 20 procent sociale woningen binnen het project.

Bral pleit ook voor het verminderen van de parkeerruimte.»


«In een stad waar één miljoen vierkante meter kantoorruimte leegstaat, is een project met huisvesting een beter idee.»
   Dit is een sterk argument.
   Zeker als men weet dat 33.000 families (100.000 inwoners) op wachtlijsten staan voor een sociale huurwoning in Brussel.
   Dat 11.000 personen ingeschreven staan op de wachtlijsten voor een gesubsidieerde koopwoning van de GOMB [Gewesetlijke OntwikkelingsMaatschappij Brussel].

En toch...
.| De Ninoofse Poort is de laatste site van dergelijke grootte die ter beschikking ligt voor de stad en het gewest.
   Is woningen bouwen dan het beste waarvoor we die plek kunnen gebruiken?
.| Kunnen we de bewonings- en bevolkingsdichtheid in de kanaalzone blijven verhogen?
.| De circulatiestructuren – het kanaal, het openbaar vervoer (trams en bussen) en het individueel vervoer – laten weinig mogelijkheden om er leefbare woningen te creëren.

Ik nodig de lezer uit om mee na te denken over de vraag:
wat is het project voor de Ninoofse Poort dat het best beantwoordt aan de noden van de bewoners van die kanaalzone en dat ook een meerwaarde biedt voor alle inwoners en gebruikers
– werkers, bezoekers, studenten, cliënten en klanten – van Brussel.

Wie zich een idee wil vormen hoe die site van de Ninoofse Poort er uitziet, ik maakte in november 2004 een fotoreeks.
Dit is de link: www.bruxel.org/.../photoreport_prtninove2004


Samenvatting:
1.| De Ninoofse Poort is het centrale punt van de kanaalzone.
   De Ninoofse Poort is geen restgebied.
   Er een punt voor ontmoetingen van maken – in het meervoud !

2.| De Ninoofse Poort is het centrum van een (kans)arm "stadsdistrict".
   Van de Ninoofse Poort een publieke groene ruimte maken: één park van 3 à 4 hectare

3.| Heel hoge bewonings- en bebouwingsdichtheid. Versnelde verdichting.
   Het is géén goed idee om in het kanaaldistrict nog 300 woningen bij te voegen.
   De verdichting van de bewoning en de bebouwing in dit district moet gestopt worden.


4.| Woningen op de site van de Ninoofse Poort ?
   Woontorens op deze site dreigen het sociale en stedelijk weefsel te verzwakken.

5.| De Ninoofse "Poort" was altijd en blijft een "waterpoort".
   De Zennevallei en de historische "Waterpoort" herstellen ("restaureren").
   Van de site van de Ninoofse Poort een historisch landschap maken in de vorm van één parkgebied.
   Eauxygène ! Waterzuurstof !






1.


| De Ninoofse Poort is het centrale punt van de kanaalzone.


map [1]  Een [nieuw] centrum



map [1]
. In het midden van de 2 kanalen op Brussels grondgebied.
. Het punt waar het water van uitzicht verandert en uitnodigt om te kijken:
    . verandering van breedte en van richting
    . verandering van hoogte via de sluis van Molenbeek.
. Het centrum van de (oude) industriële zone met het typerend soort bebouwing en bevolking daaraan verbonden.

map [2]
. Het centrum van de vallei van de Zenne en het kanaal.
. Het laagste punt in de regio: 15 à 18 meter boven de zeespiegel.


map [3]
. Het punt waar 3 gemeenten elkaar raken: Sint-Jans-Molenbeek, Brussel-Stad en Anderlecht [Kuregem].
. Het punt waar 5 wijken elkaar raken: Historisch Molenbeek
[16] | Duchesse [14] | Kuregem-Dauw [13] | Dansaert [2] | Anneesens [10].

map [4]
. Een nieuw punt in het "centrum van de stad", zeker nu met het sluiten van de westelijke metro-lus.
. Een punt waar veel bewoners en gebruikers het kanaal ontmoeten.
. Een belangrijk communicatiepunt in het openbaar vervoer [trams en bussen].

Klik op een illustratie om die groter te zien


map [2]  De vallei van de Zenne en het kanaal
map [3 De 3 gemeenten en 5 wijken
map [4]  Een centraal punt in "het centrum"

Besluit / Voorstel # 1
De Ninoofse Poort is geen restgebied.
Er een punt voor ontmoetingen van maken
– in het meervoud !







2.


| De Ninoofse Poort is het centrum van een (kans)arm "stadsdistrict".



map [11]  Perimeter van 1 à 3 km zonder park

map [5]
. De industriële geschiedenis van deze wijken sleept de (kans)armoede in alle aspecten, nog steeds achter zich aan.

map [6]
. Als je ergens een braakliggend perceeltje zou vinden, opgepast er is veel kans dat het gevaarlijk vervuild is.

map [7]
. Meer dan 80 % van de bodem is gemineraliseerd (verhard) en meer dan 65 % is bebouwd. Er is gewoon te weinig frisse lucht.

map [8] + map [11]
. De groene ruimtes in de kanaalzone zijn per vierkante centimeter te berekenen.
   Binnen een perimeter van 1 à 3 km rond de Ninoofse Poort [15 à 45 minuten stappen] is er geen enkel echt park van minstens 3 à 5 hectare – het Marie-Josée-park in Molenbeek is 4 hectare; het Flageyplein meet 1,9 ha.
  «Brussel is een groenere stad dan u zou denken. Wist u dat Brussel meer groene ruimten te bieden heeft dan heel wat andere grote Europese steden? Parken, bossen, Zoniënwoud, privé-tuinen, kerkhoven, sportterreinen... samen goed voor meer dan 8.000 hectare groen, dat is de helft van het Gewest!
   Toch zijn deze groene ruimten in hoeveelheid en kwaliteit ongelijk verdeeld: de gebieden aan de Rand van het Gewest halen met bossen, vochtige gebieden, resten landbouwgrond een groenpercentage tussen 30 en 71%, daar waar het stadscentrum het moet stellen met amper 10% (in hoofdzaak openbare parken).»
 
www.bruxelles.irisnet.be/nl/tourismeloisirs
. Momenteel (begin 2010) zou elke inwoner van het Brussels Gewest dus recht hebben op 72 vierkante meter groene ruimte. Voor het geheel van het kanaaldistrict (100.000 inwoners) betekent dit: 720 hectare. Daar zijn we zéér ver van af.

map [9]
. Binnen de woningen is de gemiddelde beschikbare ruimte per inwoner minder dan 30 m2.

map [10]
. Dit stadsdistrict telt ook het laagste aantal plaatsen voor collectief onthaal van kinderen.

. Waar kunnen de talrijke kinderen rustig studeren, spelen, zwemmen, sporten, lopen, lawaai maken,... ?




map [5]  Het verschil in "kansen"
map [6]  Vervuiling van de bodem
map [7]  Doordringbaarheid van de bodem

Klik op een illustratie om die groter te zien

map [8]  Groene ruimten
map [9]  Oppervlakte van de woningen
map [10]  Plaatsen voor kinderen

Besluit / Voorstel # 2
Van de Ninoofse Poort een publieke groene ruimte maken: één park van 3 à 4 hectare








3.


| Heel hoge bewonings- en bebouwingsdichtheid.
| Versnelde verdichting.



map [12]  Het "kanaaldistrict"

illustratie [13]
. In november 2009 telde het Brussels Gewest 1.101.872 inwoners, levend op 161 km2. Dat geeft een dichtheid van 6.930 inwoners per km2 [of 69,3 per ha].
 
De "World Bank Group" stelt in zijn rapport van 2009 dat Brussel, met 6.000 inwoners per km2 de stedelijke regio is met de hoogste bewoningsdichtheid van heel de EU27. Londen en Madrid tellen 5.000 inwoners per km2.

map [14] & map [15]
. In meerdere wijken van Brussel – en dan vooral in de negentiende-eewse industriële kroon – is er een bevolkingsdichtheid van 15 tot 25.000 inwoners per km2. Er zijn buurten met pieken tot 36.000.
. In combinatie met een zeer hoge bebouwingsgraad, het ontbreken van vrije en groene ruimtes, resulteert dit in een woonsituatie die grenst aan het ondraaglijke.

map [12]
. We voeren het begrip "kanaaldistrict" in waarvan de Ninoofse Poort het centrum is.
  4 Gemeenten zijn erbij betrokken: Koekelberg, Sint-Jans-Molenbeek, Brussel-Stad en Anderlecht [Kuregem].
  Bestaat uit de volgende wijken: Koekelberg [17], Historisch Molenbeek [16], Weststation [15], Duchesse [14], Kuregem Dauw [13], Kuregem Bara [11], Kuregem Véterinaire [12], Begijnhof-Diksmuide [3], Dansaert [2], Anneessens [10]. »»map [3]
. Er leven momenteel minstens 100.000 inwoners - ook rekening houdend met tot 10 % niet ingeschreven bewoners. Een bewoningsdichtheid van 17.000 inwoners per km2.
.
Als we deze dichtheid toepassen op heel het Brusselse gewest dan zouden er 2.700.000 inwoners zijn in Brussel.

. In 10 jaar tijd is de bevolkingsdichtheid in het Brussels gewest met 15 % gestegen.
. In het kanaaldistrict dat al zeer dicht bevolkt is, gaat deze verdichting nog sneller: tot 20 % in 10 jaar en in bepaalde buurten zelfs nog sneller.
  - door de nataliteit;
  - door het ombouwen van industriële panden (fabrieken, opslagplaatsen, ateliers, garages,...) tot woningen (de "lofts")
  - door de vele renovatieprojecten: door de GOMB; in het kader van de wijkcontracten (gewestelijke financiering) en het Grootstedenbeleid (federale financiering); door private investeringen.

. Een globale verdichting van het Brusselse gewest is mogelijk en noodzakelijk als wij efficiënter en spaarzamer willen omgaan met het verbruik van energie, ruimte en grondstoffen, met de vervoersystemen; als we kwaliteitsvolle sociale en culturele diensten willen garanderen aan alle inwoners.
  Het lijkt vanzelfsprekend dat de verdichting van Brussel moet beginnen in de minder dichte zones – uiteraard zonder te raken aan de grote natuurreserves die Brussel rijk is.
  Tegelijkertijd moet er ook een ontdichtingsbeweging beginnen in de dichtstbewoonde zones.

. Een (lichte) verhoging van de bewoningsdichtheid kan heel plaatselijk in het kanaaldistrict alleen wanneer er gelijktijdig en gelijkwaardig een verdunning van de bebouwing doorgevoerd wordt – meer open en groene ruimten dus.
  Dit zou bijvoorbeeld kunnen in bepaalde bouwblokken in de Heyvaert- [Kuregem Dauw] en de Duchesse-wijk en een goed alternatief zijn voor de geplande woningen aan de Ninoofse Poort.






map [14] Bewoningsdichtheid in Brxl in 2006

map [15 Bebouwingsdichtheid in 2006
illustr [13]  Density of Brussels



Besluit / Voorstel # 3
Het is géén goed idee om in het kanaaldistrict nog 300 woningen bij te voegen.
De verdichting van de bewoning en de bebouwing in dit district moet gestopt worden.









4.


| Woningen op de site van de Ninoofse Poort ?



map [16 Masterplan van bureau BUUR 06-2009

. Nu wil men woningen bouwen op de site van de Ninoofse Poort en er terzelfdertijd een park creëren. Een masterplan kan alleen maar woningen voorstellen die hoedanook gevangen zitten tussen fysieke barrières – het kanaal en de grote invalswegen, en een ruimtelijke en visuele barrière – het beoogde park.

. Als men een "park" wil maken is het onmogelijk om op die plaats woningen te creëren die in een levend en leefbaar weefsel aansluiten op de bestaande stedelijke weefsels – rond het Ninoofse Plein enerzijds en met de Heyvaertbuurt anderzijds.

. De enige mogelijkheid om daar (rendabel) woningen te bouwen is in de vorm van torens: echte geïsoleerde eilanden.
  Er is een eenvoudig criterium om de "leefbaarheid" en de sociale duurzaamheid van dergelijk eiland te meten: vanaf welke leeftijd zal een kind dat er woont alleen de woontoren mogen verlaten om te voet of per fiets naar school te gaan, of naar de bakker,... ?
  Er worden woningen gecreëerd waarin men uitsluitend kan overleven door er per wagen binnen en buiten te rijden.
  Echt nabuurschap, een stedelijk buurtleven is er onmogelijk.

. Er bestaat een publiek dat geïnteresseerd is in dergelijke woningen, zeker. Dat zijn de passanten, de tijdelijken, die weten dat ze niet lang in de buurt zullen blijven en dus ook niet zullen investeren in de buurt, in het buurtleven.

. Een woonproject met torens zal het sociale buurtweefsel wellicht nog verzwakken en de frustraties die dit meebrengt naar het park en de publieke ruimte overbrengen. Wat dan weer leidt tot een verstikkende kringloop van "veiligheidsdenken".




Besluit / Voorstel # 4
Woontorens op deze site dreigen het sociale en stedelijk weefsel te verzwakken.








5.


| De Ninoofse "Poort" was altijd en blijft een "waterpoort".



illustr [17]  La Petite Ecluse 1574
[Porte de Ninove]


Voor de geschiedenis van 1250 tot 2004 van de "Ninoofse Poort": de [Ransfort]Zenne, het Kleine Spui [la Petite Ecluse], het water van de stadswallen, het Zinneke [of lei, of coupure, of Sennette, of Petite Senne], het kanaal naar Charleroi :: zie mijn site www.bruxel.org/.../porte_ninove

. In tegenstelling met de andere historische poorten van Brussel – de Vlaamse, de Anderlechtse, de Halse, de Naamse, de Leuvense, de Schaarbeekse, de Lakense poorten – was de Ninoofse Poort géén middeleeuwse toegangspoort. Ze dateert van de negentiende eeuw toen zowel de Ninoofse straat [nu de Fabriekstraat], het Ninoofse Plein en de Ninoofse steenweg werden aangelegd.
. Maar in de hele geschiedenis van Brussel was de huidige site van de Ninoofse Poort een heel belangrijke "waterpoort": een plek waar het water een beslissende rol speelde in de ontwikkeling van de stad.
. De vallei van de Zenne waar Brussel is ontstaan op de verbindingsweg tussen Brugge en Keulen.
. De tweede arm van de Zenne – de RansfortZenne – kwam er Brussel binnen via het Kleine Spui [la Petite Ecluse].
. Er was een aquaduct waardoor het proper water van de RansfortZenne boven het vervuilde stadswalwater binnenstroomde »»illustr [17]
. Het Zinneke was een kanaaltje [een lei of coupure] dat aangelegd werd toen in de 16de eeuw het eerste kanaal naar Willebroek [en dus de zee] werd gegraven.
. De "Driehoek" is een restant van de 17eewse versterkingen [Vauban] met water en forten driehoeken rond de stad.
. Het tweede kanaal naar Charleroi, geopend in 1833.
. De Zenne die nu onder de "boulevard" ["bolwerk”] in een betonnen koker stroomt.
. De verschillende tracés van het kanaal en de sluis die hun sporen hebben nagelaten.
. Het openluchtzwembad nabij het Stade VanderPutten – tot in de jaren '50 van de twintigste eeuw.
. De sluis van Molenbeek, een uitzonderlijke attractie in het centrum van een moderne stad.
. Het belang van de nabijheid van (vers) water voor de tientallen brouwerijen en andere industrieën die rond deze site hebben bestaan – en nog zichtbaar zijn.
. Deze geschiedenis van het water is het geheugen en patrimonium van alle huidige en toekomstige Brusselaars. Het is aan de Ninoofse Poort gemakkelijk te (her)ontdekken, te vertellen en te tonen.

. De site van de Ninoofse Poort is de enige plek in Brussel waar men de oorsprong van de stad terug in beeld en waardering kan brengen: de vallei en het water van de Zenne.

Besluit / Voorstel # 5
De Zennevallei en de historische "Waterpoort" herstellen ("restaureren").
Van de site van de Ninoofse Poort een historisch landschap maken in de vorm van één parkgebied.
Eauxygène ! Waterzuurstof !



illustr [18]  De Ninoofse Poort in 2004...

. Het is natuurlijk niet vanzelfsprekend om als project voor te stellen om "niets te doen", niets te bouwen.
  Maar zoals in de kunsten – de betekenis van plekken witgebleven canvas, de stiltemomenten in de muziek – kan het onbebouwde, de vallei, de "originele" natuurlijke situatie, in het centrum van de stad het accent zijn dat het bebouwde, de stad laat uitkomen.
  Het sterke en dus aantrekkingspunt van de site van de Ninoofse Poort, is juist het feit dat het een "tegen-punt" ["contra-punt"] vormt met de stad.
  Het zou wel eens kunnen dat men zelfs van ver komt kijken om dit te zien, te horen, te voelen.
  Waterzuurstof ! Eauxygène !

. Ik nodig de lezer uit om eens naar mijn buurt in Molenbeek te komen en plaats te nemen in de Verrept-Dekeyserstraat of in het begin van de Delaunoystraat en naar het Oosten, naar beneden te kijken.
  Men zal er het silhouet van Brussel-Stad ontdekken [zelfs nog wat middeleeuws aandoend] met precies in het midden de toren van het stadhuis.
  Dit perspectief bewaren is op zich al veel inspanningen waard.
  Tot hier gelezen hebben, is al een begin.
  Bedankt.


illustr [19]  De Ninoofse Poort in 20..  | Masterplan voor de Ninoofse Poort - Bureau BUUR 06-2009